Er moeten verschillende situaties van elkaar worden onderscheiden.

  • De tassencontrole als steekproef zonder zelfscan.
  • De tassencontrole als steekproef bij zelfscan.
  • De tassencontrole omdat er een beveiligingspoortje is afgegaan of omdat iemand aangeeft u iets te hebben zien wegstoppen.

Tassencontrole als steekproef zonder zelfscan

Dit betreft het ‘oude’ geval dat u producten verzamelt in een mandje of karretje en die inlevert bij een kassa-medewerker voor het scannen. Pas na het betalen komt uw tas te voorschijn voor het inpakken. Er is geen beveiligingspoortje afgegaan en niemand zegt dat u iets gestolen heeft. In deze situatie is geen/nauwelijks reden voor een tassencontrole. Het is in dit geval dan ook van belang of er bij de ingang wordt aangegeven dat er om een tassencontrole verzocht kan worden. Een enkele verwijziging naar huisregels acht ik te onduidelijk voor zoiets ingrijpends als een tassencontrole zonder zelfscan.

Niet aangekondigd
Indien er niets is aangekondigd, wordt u pas in de winkel verrast. Hierdoor kunt u gewoon weigeren. Het (beveiligings)personeel mag dan niet:

  • U of uw tas aanraken.
  • U blokkeren om naar buiten te gaan.
  • U verplichten zich te identificeren.
  • U een winkelverbod (ontzegging) opleggen. Een ontzegging is namelijk alleen mogelijk indien deze ‘niet onrechtmatig’ is. Een winkelier die niet eens de moeite neemt z’n klanten te waarschuwen, en dus klanten verrast kan hen hun weigering niet kwalijk worden genomen.

Wel aangekondigd
Als het bij de ingang wel is aangekondigd, en u gaat het pand binnen, dan gaat u akkoord. Als u dan wordt uitgekozen voor een tassencontrole en u weigert dat, dan komt u de afspraak niet na. Omdat dit slechts neerkomt op een civielrechtelijke wanprestatie, kunt u alleen een winkelverbod krijgen. Voor het overige geldt hetzelfde als in de eerste 3 punten hierboven (aanraken, blokkeren, verplichten identificeren). Als men de politie inschakelt, is het nog maar de vraag of deze uw ID kunnen vorderen. Doet de politie dat wel, dan mogen ze deze gegevens niet delen met de winkel.

Tassencontrole als steekproef bij zelfscan

Als u zelf uw boodschappen scant en in een tas doet heeft men goede reden om te controleren of u dat wel goed hebt gedaan. Dit geldt voor de zelfscan-kassa, als de handscanner. Ook hier geldt dat u enkel (mogelijk) een civielrechtelijke afspraak heeft met de winkel. Een weigering kan u dus enkel een winkelverbod opleveren. Een enkele weigering maakt u nog geen strafrechtelijke verdachte. Men mag daarom niet: u of uw tas niet aanraken, u blokkeren, u verplichten zich te identificeren. Als men de politie inschakelt, is het nog maar de vraag of deze uw ID kunnen vorderen. Doet de politie dat wel, dan mogen ze deze gegevens niet delen met de winkel.

Tassencontrole als er een beveiligingspoortje is afgegaan

In dit geval is er een sterke aanwijzing dat er iets aan de hand is. De winkelier heeft dan een terechte grond om in uw tas te willen kijken. Onder die omstandigheden een tassencontrole weigeren, rechtvaardigt een winkelverbod.

De vraag die hier naar boven komt, is of u ook als verdachte kunt worden aangemerkt. Als dat zo is mag men u aanhouden. Ook mag men uw tas afpakken om af te geven aan de politie. Let op! In dit geval mag men niet zelf in de tas kijken.

Bij waargenomen diefstal

Dit geval betreft de situatie dat men u verdenkt van diefstal. Iemand heeft bijvoorbeeld gezien dat u wat in uw tas gestopt heeft (zonder te scannen). In dit geval wordt u meestal door het personeel aangehouden. Ook in dit geval mag de winkelier of het (beveiligings)personeel niet zonder uw toestemming uw tas controleren. Men mag enkel uw tas in beslag nemen om af te geven aan de politie (art. 95 Sv).

Voor een aanhouding is een redelijk vermoeden van schuld vereist (art. 27 Sv). Iemand moet bijvoorbeeld echt gezien hebben dat u wat in uw tas gestopt heeft. Het enkele niet meewerken aan een steeksproefsgewijze tassencontrole is absoluut onvoldoende om iemand aan te houden en/of een tas in beslag te nemen. Ook de politie mag in dit geval uw tas niet controleren.

Onderzoek aan uw kleding of lichaam door een winkelier of (beveilings)personeel is volstrekt uit den boze (art. 56 Sv).

Voornoemde aanhouding mag alleen bij ontdekking op heterdaad. Men mag u dus niet aanhouden voor een diefstal die u gisteren heeft gepleegd.